10 September 2004

Twee over half negen
Facebook Twitter LinkedIn Translate Favorites More Services

Het zou de uitvinding van de eeuw zijn. Hele industrieën aan het wankelen brengen. Grote investeerders rekenen zich al rijk. Maar dan ineens is de uitvinder dood.

Dit is Netwerk

Fons de Poel

Goedenavond, een uitvinding die de wereld in een klap zal veranderen. Vandaag verscheen het boek "De Broncode" geschreven door de journalist Eric Smit. Je zou kunnen zeggen een thriller in de lage landen over een eenvoudige uitvinder uit Nieuwegein, Jan Sloot. Die man die zou iets brilliants hebben bedacht, een nieuwe computercode die alle bestaande systemen zou kunnen wegvagen. Topondernemers, IT-goeroes, grote investeerders, ze geloofden erin maar 1 dag voordat de megadeal tot stand kwam sloeg het noodlot toe. In het boek van Smit speelt Roel Pieper een pikante rol. Pieper, toen in 1999 lid van raad van bestuur van Philips, gezien als kroonprins van Boonstra. Uit mailverkeer tussen partijen maakt Eric Smit op dat Pieper buiten Philips om persoonlijk met die in zijn ogen mogelijk potentionele werelduitvinding aan de haal zou zijn gegaan.

Eric Smit: "Onder alle omstandigheden kan Philips een goede klant distributor zijn." Philips is ineens een klant, meer dan 2 maanden voor zijn vertrek bij Philips.
Fons de Poel: Philips kan een goede klant zijn ?
Eric Smit: Hij kan een goede klant zijn, hij is Philips !
Fons de Poel: Hoe zou je dit gedrag typeren van de Dhr. Pieper ?
Eric Smit: Ja dubbelspel, een mooier voorbeeld bestaat er niet. Ja, hoe zou je het vinden als lid van raad van bestuur van een internationale elektronicaconcern de uitvinding van de eeuw krijgt voorgeschoteld, die zit zelf al op de wip daar en die denkt 'hee dat gaat mijn baas niet doen, dat ga ikzelf doen". Dat is hier gebeurd.

De broncode. In twee uitzendingen reconstrueert Netwerk dit weekeinde een bizarre verhaal van die eenvoudige man uit Nieuwegein die op het punt zou hebben gestaan om geschiedenis te schrijven.

Zondagochtend, 11 juli 1999. Jan Sloot, hartpatiënt is alleen in zijn tuintje in Nieuwegein. Hij valt tegen het kippengaas, getroffen door een hartaanval. Zijn zoon Ben probeert hem te reanimeren maar dat is tevergeefs, een half uur later is Jan Sloot overleden. Een onvoorstelbare speling van het lot of is er meer aan de hand ? Het is namelijk precies één dag voordat Sloot zijn uitvinding van de eeuw zou overdragen. Precies één dag dat hij multimiljonair zou zijn en met hem vele, vele anderen.

Eric Smit: Vlak voor de finishlijn, vlak voor het moment dat alles bezegeld zou worden valt hij dood neer in zijn achtertuin.
Leo Mierop: De stoel zakt onder je kont weg, dat is echt vreselijk.
Ben Sloot: Mijn hele wereld stort op dat moment in elkaar.

Twintig jaar lang werkte hij aan zijn revolutionaire broncode, een uitvinding die door sommigen zou worden geschat op een waarde van zelfs meer dan 100 miljard dollar. Op zijn zolderkamertje die tot de dag van zijn dood een grote puinhoop was.

Leen Mooijaart: Goh, de werkkamer uit de strip van Willie Wortel.
Leo Mierop: Een grote bende papier, stapels wat ik je daarnet vertelde dat is onvoorstelbaar wat daar voor een rommel lag en we kwamen daar en álles was schoon.
Leen Mooijaart: A4-tjes, de mapjes lagen netjes en dat was absoluut Jan zijn afschrift niet.
Leo Mierop: En voor de rest was heel die kamer gecleaned en ik heb gelijk Leen direct een schop gegeven van joh, dit ken niet, dit klopt niet.
Ben Sloot: De ene moment waan je je stinkend rijk en nog geen half uur of een uur later is het gewoon weg.
Eric Smit: Niemand weet waar die Broncode is.

Wie was Jan Sloot ? Wat was de kern van zijn uitvinding ?  Hoe werd die vinding een product dat de hele wereld zou kunnen veroveren ? Wie waren de hoofdrolspelers die het grote geld zagen ? Wat was het de verbreiding van de uitvinding door de rol van toen Philips topman Roel Pieper en hoe kon het bestaan dat op het moment suprême Sloot het leven liet ? De journalist Eric Smit werkte twee jaar aan zijn boek over de Broncode, de haast economische thriller rond een eenvoudige man uit Nieuwegein.

Eric Smit: Heel erg op zichzelf, je zou het toch een beetje burgerlijk kunnen noemen die hield van Nederlandse smartlappen, groot liefhebber van country muziek, hij ging naar de muziekvereniging en vond bingo heel erg leuk. Echt bepaald niet het prototype van wat je noemt een echte techneut die met grote dingen van de technologie bezig is. Het tegendeel zelfs, hij was echt een hobbyist op zijn kamer.
Ben Sloot: Hij was altijd wel wat aan het doen. Ontspannen achter zijn computertje en dan was hij aan het denken, een sigaartje in zijn mond en dan was hij druk bezig met zijn ic'tjes en met zijn programmaatjes schrijven en dingetjes uitproberen. Hij sloeg wel eens hele nachten over. Ja, ik heb regelmatig meegemaakt dat ik hier 's ochtends kwam en dat hij in zijn stoel lag te slapen.
Eric Smit: Een echte freubelaar van de eerste orde maar Jan was echt een enorme fanaat.
Leo Mierop: De uitvinding was voor Jan belangrijk en de rest echt werkelijk niets.
Eric Smit: Hoe je dit ook, deze geschiedenis draait wend of keert, deze man heeft laten zien is zondermeer briljant.

Jan Sloot, radio en televisiereparateur, werkt als een bezetene aan wat we gemakshalve "De Broncode" noemen. Een nieuwe manier van coderen die de hele IT-industrie zou kunnen opblazen. Hij houd die code, zijn geheim, angstvallig voor zich.

Eric Smit: Hij heeft altijd gezegd, het is zó simpel, in wezen als je begrijpt wat de essentie van mijn uitvinding is, dat is zó simpel, dat als ik het eenmaal vertel dan ben ik het kwijt. Dan loopt iemand daarmee weg.
Ben Sloot: Dat was zijn allergrootste angst.
Leo Mierop: Jan zou in geen mens vertrouwen hebben. Nee, al zou er Jan Peter Balkenende daarbij zit dan zou hij er geen vertrouwen in hebben.

Sloot laat nooit zijn geheim zien maar wel het resultaat van zijn uitvinding. Een klein kastje, een chipkaart en dan op laptop of monitor 16 speelfilms die hij op alle snelheden tegelijkertijd kan afspelen.

Eric Smit: Hij spoelde dus in die film, van het begin van die film tot aan het eind van die film echt in fractie van een seconde.

Een nieuwe code die beeld en geluid extreem efficiënt opslaat en verstuurd. De snelste informatieoverdracht ooit gezien.

Eric Smit: Dat kan gewoon niet. Dat is onmogelijk, daar kun je iedere wetenschapper bijhalen nou dat is volstrekt onmogelijk en tóch liet hij het zien. Als je nagaat dat in de wereld van de opslag, de gegevens die banken, institutionele beleggers en noem maar op allemaal gebruiken en die  enorme computers opslaan die vele tientallen miljoenen guldens kosten, dat is dus natuurlijk enorm. En als je dat kan terugbrengen in feite tot een niveau dat je al die gegevens op een Pc'tje weer kan opslaan, ja dan heb je natuurlijk een efficiëntie slag dat is buitenaards bijna te noemen. Dit zit dus aan de basis van waar de computertechnologie om gaat in wezen, dat rekenen met eentjes en nulletjes. Dus als dat in essentie overhoop gegooid word dan blijft niets hetzelfde. Dan zullen talloze bedrijven zijn die in een keer moeten vrezen voor het voortbestaan. Ik noem bijvoorbeeld die grote kabelbedrijven die eind jaren negentig natuurlijk allen miljarden investeerden in natuurlijk het aanleggen van grote glasvezel. En die grote autobanen waar al die informatie die allemaal in de toekomst over het internet verstuurd worden...
Fons de Poel: Ingehaald door een mannetje uit Nieuwegein !
Eric Smit: Ingehaald door een mannetje uit Nieuwegein. Ja dat had natuurlijk de hele industrie volledig op zijn kop gegooid.
Fons de Poel: Is er nooit door u heen geschoten dat het misschien ook wel eens een truc zou kunnen zijn geweest van uw vader ?
Ben Sloot: Hier heeft hij niet over gelogen, dit product heeft hem zijn leven gekost.

Een paar investeerders besluiten rond de uitvinding van Sloot een bedrijf te bouwen. Ene Leon Sterk, een oud marinier, heeft de leiding. En snel volgen ook deze mannen: Leen Mooijaart een succes produktontwikkelaar en Leo Mierop een keukenhandelaar uit de Rockanje. Mierop herinnert zich een eerste bijeenkomst in een hotel in Amsterdam.

Leo Mierop: Er waren allerlei mensen maar bijvoorbeeld daar was ook Chriet Titulaer, en moet je nagaan...
Fons de Poel: Dé Chriet Titulaer ?
Leo Mierop: Ja die man met die baard... en ik dacht, daar ga ik maar naast zitten want als die een paar miljoen mensen kan uitleggen hoe ze op de maan komen dan kan hij mij misschien uitleggen waarin we geïnvesteerd hebben. En dat vond ik een heel verstandige man en die vertelde op een hele rustige manier hij zei "dit is de toekomst, dit is mogelijk, als hij dit zou hebben" hij zei niet "hij heeft het" maar "als dit zo zou bestaan, dat is wereldbedreigend voor alle bedrijven die er zijn".

Maar hoe breng je een geheimzinnige broncode op de markt ? Op zoek naar meer geldschieters besluiten de eerste investeerders tot een spectaculaire demonstratie in de oude Stork-fabrieken van Amsterdam. Her en der in het land krijgen mensen mysterieuze telefoontjes.

Bart van Rheenen: "Al doe je nooit meer iets voor me, vanavond moet je vrijmaken. Heb je tijd ?" Ik zeg nee, ik kan niet, ik heb commissaris vergadering. "Bart dan bel je maar af, je moet daar écht zijn."

Bart van Rheenen, succesvol IT-ondernemer is een van de uitverkorenen. Er volgt een geheimzinnige afspraak op het industrieterrein in Amsterdam.

Bart van Rheenen: Het was donker, het was koud en het was een beetje druilerig, een eng plaatje een enge film eigenlijk.
Leo Mierop: Het was echt abnormaal. Daar liep, ik denk dat er een stuk of 60 met een stekker in hun oor rondliepen van de beveiliging en iedereen werd gefouilleerd en weet ik allemaal niet...
Bart van Rheenen: Ik kwam daar aanrijden en daar stonden ja klerenkasten, brede mannen met blauwe pakken en headsets op en dat zag allemaal reuze indrukwekkend uit...
Eric Smit: Mensen van Samsung, van Philips ook, van allerlei pluimage die kwamen kijken naar wat de uitvinding van de eeuw zou worden.
Bart van Rheenen: Ik keek in een schemerig verlichte bedrijfshal waar hijskranen daar half afgebroken waren, gewoon een lege productiehal eigenlijk.
Fons de Poel: Merkwaardig ontvangst !
Bart van Rheenen: Ja, ja
Eric Smit: Ja, hij had grote verlichting laten ophangen en hij had er een enorme show van gemaakt, hij had er echt tonnen in geïnvesteerd.
Bart van Rheenen: Vanaf dat moment werden wij verzocht om met z'n allen op een plateau te gaan staan, een soort podium.
Leo Mierop: Een hels kabaal van muziek, ik meen van die Dalai Lama van die zoemie zoemie muziek.
Bart van Rheenen: En toen begon het hele podium te bewegen. Het bleek een wagon te zijn, een oude goederenwagon en die reed door een zwart kaarsdoek naar de volgende hal.
Leo Mierop: En daar lagen echt een paar honderd computers op de kop en stapels van gemaakt, duidelijk om te laten zien van dit tijdperk is helemaal over.
Leo Mierop: En dan zou die demonstratie komen, maar wat gebeurd er ?
Eric Smit: Het werd een bizarre demonstratie, dat wil zeggen, het liep allemaal mis. Op het moment suprême dat Sloot zijn kastje moest laten zien...
Leo Mierop: Daar zat zo'n drempeltje en onze vriend Sloot die komt met dat kastje in zijn handen en die kukelt over die drempel en dat kastje in duizend stukken.
Eric Smit: Dat is een redelijk onhandige manoeuvre ja en als je juist op dat moment suprême het laat afweten ! Ja, daar is toen een soort einde geïmproviseerd door de organisator Leon Sterk. Die investeerders die daar zaten denken zoiets van "wat is hier gebeurd, waarvoor ben ik naar hiertoe gekomen, wat is dit van een soort idioterie, wat is dat voor een man die Sterk met die kale kop, wat staat die hier, wie zijn al die mensen hier die om me heen staan, wie ben jij eigenlijk ?". Dat was dus een totale wanorde, een surrealistische gedoe wat er ontstond en het liep allemaal mis, een grote anticlimax.

Maar IT-ondernemer Bart van Rheenen is gebiologeerd en hij belt vakgenoten, ontmoet Jan Sloot en kijkt naar die uitvinding. Dick Vesters van het IT-bedrijf Oracle, al 30 jaar specialist in datacommunicatie, komt oog in oog met het zonderlinge genie uit Nieuwegein.

Dick Vesters: Ik trof daar een man die bleek naast me te zitten, die had een... die zat heel erg schichtig en angstig om zich heen te kijken en een beetje bibberend voor zijn laptop. Ik denk als dit nou de uitvinder moet zijn, dan weet ik niet wat ik direct te horen krijg ?
Fons de Poel: Een bange man !
Dick Vesters: Een bange man ja.

Maar opnieuw laat Sloot het zien, 16 films tegelijk via een kastje uit een chipkaart. Het kennersoog van Vesters waakt alsof zulk een soort van informatie niet gewoon van de harde schijf van zijn laptop haalt !

Dick Vesters: Ik was heel erg gefocust op de laptop zelf omdat ik weet bij iedere laptop zitten er twee lampjes op. Eentje om te zien of die aanstaat maar de andere lampje geeft aan of dat de pc leest van zijn harde schijf. Dus toen Jan Sloot zijn video opstartte heb ik gekeken, gaat dat lampje aan en uit, gaat dat flikkeren want dan weet ik dat die leest, dat het systeem leest. Nou inderdaad het lampje ging 6 of 8 keer aan en uit en de rest van het hele demonstratie bleef dat lampje uit.
Fons de Poel: Dus ?
Dick Vesters: Dus dat betekent dat er niet gelezen werd van de harddisk. Alleen dat gegeven al maakte het zo verbazingwekkend. Dus we keken mekaar zo aan en, zo van... ja, dit kan eigenlijk niet wat we hier zien.
Fons de Poel: Maar we zien het wel !
Dick Vesters: Maar we zien het wel.

Sloot tovert het niet van de harde schijf en geen computergeheugen is in staat om op te slaan wat zijn uitvinding in een fractie van een seconde uitspuwt. De overtuiging groeit, er bloeit mogelijk iets heel groots op dat zolderkamertje van Jan Sloot en er klimmen zwaardere mannen aan boord. Marcel Boekhoorn, goedlachs, een van de succesvolste investeerders van Nederland.

Eric Smit: Marcel had op dat moment grootse zaken gedaan, die denkt "nou, ik heb een paar miljoen te besteden. Ja goh, ik kan wel wat risico lopen om iets geks te doen" en die zag ook van de potentie van dit is natuurlijk skyhigh.
Eric Smit: Marcel Boekhoorn is absoluut geen techneut, die heeft echt niet veel verstand van hightech of van bitjes en bytes.
Fons de Poel: Hij begreep wel dat hier iets aan de hand was !
Eric Smit: Maar hij begreep wel onmiddellijk dat hier het grote geld lag.

En IT-ondernemer Bart van Rheenen haalt zijn vriend Rene Bickel over om mee te doen. Bickel, IT-topper die eerder werkte voor Maurice de Hond en Nina Brink. En hij neemt nog een ander gigantisch voordeel mee.

Eric Smit: Bickel die is er echt bijgehaald omdat Bickel ooit met Roel Pieper in contact was geweest.

Roel Pieper, op dat moment lid van de raad van bestuur van Philips getroond opvolger van Cor Boonstra.

Eric Smit
: Die man dat was God in IT op dat moment in Nederland, Roel Pieper, zonder meer.

Want zoveel is wel duidelijk, als de Broncode furore wil maken dan moeten grote partijen in mee doen. Dat weten alle mannen rond Sloot. Bart van Rheenen de IT-ondernemer, Marcel Boekhoorn de grootinvesteerder, Rene Bickel de IT-consultant, Leen Mooijaart de projectontwikkelaar, Leo Mierop de keukenhandelaar en Ben Sloot, zoon van de uitvinder. Maar daar is één probleem.

Leo Mierop: Ja Jan had het er helemaal niet op. Nee, die moest niets van Philips weten want die pikken het absoluut, niet te vertrouwen.
Eric Smit: Het belangrijkste was eigenlik dat hij bang was dat zijn uitvinding in een grote donkere kluis zou verdwijnen en dat ze er nooit iets mee zouden doen.
Ben Sloot: Mijn vader zei ook altijd "ik ben niet achterlijk.". Hij zegt "ze kunnen afluisteren, ze kunnen aftappen, weet ik veel wat ze allemaal kunnen doen". Dus, eigenlijk wou die er eigenlijk helemaal niet heengaan.
Leen Mooijaart: Hij wilde niet naar Philips met zijn uitvinding en hij heeft het zolang mogelijk proberen tegen te houden maar ja, hij wilde wel dat zijn uitvinding erkend werd en ja, dan heb je toch spelers nodig van wereldniveau.
Leo Mierop: Maar ja na lang praten hebben we ook gezegd "Jan, wie is er nou wél te vertrouwen ? Ik bedoel, moeten we naar Toshiba, moet je naar Siemens ? Zeg maar wie te vertrouwen is." Nou ja, dan hebben we hem toch overgehaald dat te doen.

Roel Pieper is pas 41 als hij door Boonstra bij Philips wordt binnengehaald. IT-goeroe die in America ooit voor 3 miljard dollar Tandem had verkocht aan Compaq, een superdeal. Roel Pieper, het wonderkind wordt ook bij Philips een grote toekomst voorspeld.

Journaliste: U wordt door de buitenwereld gezien als de opvolger van Boonstra.
Roel Pieper: Nou dat is eh... dat is denk ik helemaal geen thema, ik ben hier omdat ik het een fantastisch en zo'n groot bedrijf vind dus.
Eric Smit: De kroonprins, de so called kroonprins zit daar aan tafel en die nodigt ze uit en dan praat je natuurlijk op hét niveau waar ze dus normaliter wilde komen.

Omringd door zijn investeerders mag Jan Sloot met laptop, kastje en chipkaart naar de hoogste verdieping van de Rembrandttoren, naar Philips topman Roel Pieper. En hoe reageert die ?

Ben Sloot: Een beetje, eigenlijk een beetje ongeïnteresseerd eigenlijk. Zo kwam die in de eerste instantie een beetje over.
Leen Mooijaart: Toch een beetje met de air van "jongens niet te lang want ik heb nog grote zaken te doen.
Leo Mierop: Nonchalant van "ach, daar komen een stel gasten aan die moet ik eventjes te woord staan, even laten kijken." Helemaal onderuit gezakt zo totdat het ging spelen.
Eric Smit: Pieper die vanuit traditioneel achteruit in zijn stoel altijd zit met zijn benen over mekaar die komt zo naar voren en die keek naar die monitor...
Leo Mierop: Je zag die Pieper overeind komen, en nog eens een keertje overeind komen, en kijken...
Eric Smit: "My God, wat is dit ?"
Leo Mierop: En toen zei Pieper: "That's it".
Eric Smit: "That's it, that's it".
Leo Mierop: Maar Jan die groeide ook 3 meter hoor. Das was alleen al fantastisch om te zien om die gelaatsuitdrukking van Jan, dat er eindelijk iemand was die begreep wat Jan bedoelde en die het ook erkende.
Eric Smit: Toen, op dat moment is natuurlijk het verhaal begonnen.
Leo Mierop: Ja, Roel die zei "Mannen ik laat binnen 4 weken iets van me horen." Ik ben bij Marcel Boekhoorn en zijn privé chauffeur in de wagen gestapt en we waren 500 meter van die toren af en daar ging de telefoon al, dat was Roel. En toen waren we eigenlijk al in business.

Pieper zal Sloot en zijn mannen over de wereld slepen. De grootste investeerders zullen in de rij staan. In enkele jaren zal de uitvinding van Sloot duizelingwekkende bedragen waard zijn.

Leo Mierop: Nou ja 100 miljard in 4 jaar, ik denk nou zo lang kan ik wel wachten. Ja, dat zou voor mij ook zo'n 4 miljard zijn. Freddy Heineken heeft daar 3 eeuwen over gedaan, ik denk "nou", natuurlijk dacht ik dat.

Maar 1 etmaal voordat Jan Sloot zijn geheime broncode aan de notaris zal geven, valt hij dus dood neer in zijn tuin in Nieuwegein en is alles weg.

Eric Smit: Alle hoogspannende verwachtingen die worden met bezwijken van het hart van Sloot natuurlijk 6 voet onder de grond geboord en daar ligt het nog steeds, op het kerkhof. Het is er niet meer.
Ben Sloot: Voor mijn gevoel zijn er teveel vraagtekens waarvan ik zelf zoiets heb van, dit is allemaal wel heel toevallig. Ik kan niets bewijzen maar ik heb heel sterk het gevoel dat mijn vader een handje geholpen is.

Zondag, aanstaande zondag deel 2 van de Broncode. Hoe onder aanvoering van Roel Pieper die uitvinding van Sloot zo een beetje eigenlijk de hele wereld lijkt te gaan veroveren en uiteindelijk iedereen met lege handen achterbleef.

Leo Mierop: Er was afgesproken dat Roel, die zou met een paar ingenieurs daarheen komen van Philips en die zouden dan de vinding bekijken maar dat zou dan zo worden geënsceneerd dat die lui daar niet zoveel in zouden zien.
Fons de Poel: Dat was de opzet ?
Leo Mierop: Dat was de absolute opzet.
Eric Smit: Hij werd er natuurlijk in een keer in het korp van het leven van een international CEO als Pieper getrokken, helikopters, limousines, New York city...
Leo Mierop: Jan kon dat tempo van Roel niet bijhouden.
Fons de Poel: Dus voor het eerst in die hele geschiedenis gaat dat kastje zonder uw vader op reis.
Ben Sloot: Ja klopt
Eric Smit: "Ze hebben er aangezeten !"
Leo Mierop: Woest was die.
Ben Sloot: Niks en niemand vertrouwde hij meer, zelfs mij vertelde hij niet alles meer.
Fons de Poel: Hij werd dus in die zin steeds eenzamer met die uitvinding?
Ben Sloot: Ja.

Deel 2 dus, aanstaande zondag. Alle informatie uit deze uitzending vind u op de website, het adres daarvan is www.netwerk.tv.

Goedenavond.